Afbeelding in de hoofding: Schematische levensloop van de Aarde (zelfgemaakte afbeelding gebaseerd op schema van Peter ward, Rare Earth)
Tot hiertoe kennen we maar 1 planeet met leven, en dat is onze Aarde. Dat is dus voorlopig ook het enige ‘geval’ dat we kunnen bestuderen. Mensen die zich inschrijven voor onze cursus astrobiologie in het Zonnestelsel denken dikwijls dat het hoofdzakelijk over andere planeten dan de Aarde zal gaan. Ze zijn dan soms enigszins teleurgesteld dat minstens de helft (de eerste helft natuurlijk) over de Aarde gaat. Die teleurstelling gaat echter vlot over wanneer ze ontdekken hoe boeiend en verhelderend de studie van (het leven op) onze planeet is, en hoe verhelderend en noodzakelijk deze studie is om zinvol na te denken over mogelijk buitenaards leven. Dus ook hier in de geschreven versie geldt: leer eerst onze unieke levende planeet en de grote mijlpalen in haar geschiedenis kennen in hoofdstuk 1, 2 en 3. Pas daarna zullen we hoofdstuk 4 (Mars) en hoofdstuk 5 (ijsmanen) écht begrijpen.
Het wonderbaarlijk aards paradijs waarin we momenteel leven is geen representatief beeld voor het grootste deel van haar bestaan. Op de afbeelding in de hoofding is het hele bestaan van de Aarde afgebeeld als een uurwerk van 12 uren. Elk uur stelt een miljard jaar voor in het bestaan van de planeet. Wanneer onze Aarde 11 tot 12 miljard jaar oud is, zal de Zon opgezwollen zijn tot een rode reus, en mogelijk de Aarde opslokken. Dus we leggen het einde van de levensloop van onze planeet daarom op 12. De Aarde is momenteel 4,54 miljard jaar oud, dus we bevinden ons op het uurwerk nu op 4u30 ongeveer. Je ziet in die tijd een groene band met de naam “Fanerozoïcum”. Het is de absolute climax van het aardse leven waar we momenteel echt midden in zitten: het bestaan van planten en dieren. Deze periode van 1 miljard jaar wordt ook wel ’the age of the animals’ genoemd. Alle andere perioden zijn er GEEN planten of dieren! En dus ook geen bossen, moerassen, savannes, koraalriffen of andere verbazingswekkend rijke ecosystemen. In de komende twee hoofdstukken zullen we leren begrijpen waarom, vooral in hoofdstuk 2. Mochten we als mens even kunnen rondlopen of zwemmen in oudere periodes dan het Fanerozoïcum, dan zouden we verbaasd zijn over de schijnbare leegte. Het land bestaat uit kaal ogende rotsen, en de zee lijkt wel leeg met uitzondering van wat groenachtige stenen en hier en daar wat slijmerigheid. Toch zat het water toen al vol met leven, maar alleen microscopisch.
Waarom heeft het zo lang geduurd voordat de ons bekende complexe en meercellige levensvormen zijn ontstaan? En welke levensvormen waren er daarvóór? En welke kenmerken moet een planeet hebben om leven te bevatten of om uiteindelijk comlpexe levensvormen voort te brengen? En hoe uniek is onze Aarde met deze kenmerken? Dit gaan we allemaal ontdekken in hoofdstuk 1 en 2. Laten we beginnen met een overzicht van de meest essentiële kenmerken van onze levende Aarde:
- Water: vast, vloeibaar, gas
- Platentektoniek
- Atmosfeer en klimaat
- Theia/Maan
- Magnetisch veld
- Locatie in het Zonnestelsel
- Locatie in de Melkweg
- Impact van meteoren