Afbeelding boven: Selfie van Curiosity rover met daarnaast de drie gevonden koolstofketens. bron: NASA/Dan Gallagher
Bron artikel: publicatie NASA 24/03/2025
NASA komt nu met een opvallend nieuws: Er zijn restanten van vetzuren gevonden in het oude ‘Cumberland’ bodemstaal dat rover Curiosity heeft genomen in 2013 in Yellowknife Bay, een oude meerbodem van Gale Crater (ouderdom 3,7GA). Deze detectie gebeurde uiteraard in het labo aan boord van de rover ter plaatse. De wetenschappers waren blijkbaar op zoek naar sporen van aminozuren (waren ze misschien geïnpireerd door de recente vondsten in de stalen van Bennu?), maar vonden in de plaats drie lange koolstofketens: decaan, undecaan, dodecaan. Het gaat dus over eenvoudige alkanen, maar wel met lengtes van 10, 11 en 12 koolstoffen. Dat is opmerkelijk, want op Aarde worden vetzuren met 12 of meer koolstoffen voor zover bekend alleen maar biologisch gevormd. Kortere vetzuren ontstaan wel soms uit puur geologische processen, vooral in hydrothermale bronnen. De onderzoekers merken dit op in het artikel, maar nemen daar verder ook geen besluit over. Het wordt wel “exciting” genoemd. Yellowknife Bay is een plek waar nog andere organische moleculen werden gevonden, waar methaan gedetecteerd werd, en waar veel nitraat in de bodem zit (nutriënten). We zijn zeker dat daar miljoenen jaren lang een meer geweest is. Het hoge zwavelgehalte zorgt dan weer voor betere bewaring van fossiele organics.
De gevonden alkanen zijn afkomstig van vetzuren met dezelfde lengte. Dit blijkt uit proeven die de onderzoekers deden met de betreffende vetzuren in een simulatie van het marsmonster waarop dezelfde procedure werd toegepast als in het Curiosity labo SAM. Eventueel is het zelfs mogelijk dat er nog langere ketens in het bodemmonster zaten, maar het SAM labo op Mars kan deze niet detecteren. Een ‘on board lab’ heeft altijd heel wat limieten.
Wat misschien ook nog opmerkelijk is: Undecaan is talrijker aanwezig in het staal dan de andere twee. Enzymen van aardse levende wezens die vetzuren opbouwen, doen dat per twee koolstoffen. Biologische vetzuren hebben daarom gewoonlijk een even aantal koolstoffen. Als je daarvan dan de ‘zuurkop’ afhaalt (CO2 splitst af), dan eindig je met een alkaan met oneven aantal koolstoffen. Zoals undecaan dus bijvoorbeeld… De onderzoekers zijn van plan nog meer vetzuren te zoeken, om te zien of daar ook een overmaat van oneven alkanen uit zou komen. Pittig detail: er is nu nog maar 1 deelstaaltje over van Cumberland, de enige staalname waar zulke veelbelovende vondsten uit gekomen zijn. De rover heeft ook niet genoeg tijd en energie over om terug te keren naar de plaats van staalname.
Bij mij roept het enkele extra vragen op die in het NASA artikel niet beantwoord worden. Indien deze moleculen afkomstig zouden zijn van levende cellen in het voormalige meer, is het dan realistisch dat ze miljarden jaren bewaard gebleven zijn? Het is een ondiep bodemstaal, dus toch wel onderhevig aan omstandigheden zoals hoog-energetische straling, extreme temperaturen, uitdroging, etc. Het bodemstaal bevindt zich ook al 12 jaar aan boord van de Marsrover. Het lijkt wat vreemd dat deze moleculen niet eerder gedetecteerd werden. Zonder twijfel hebben de betrokken wetenschappers goede antwoorden op deze vragen, maar voorlopig heb ik ze niet gevonden.
Hun besluit is duidelijk: Interessant, maar we hebben geen bewijzen dat het sporen van leven zouden zijn. Daarvoor weten we te weinig. De vetzuren kunnen bijvoorbeeld op de planeet gekomen zijn via inslaande meteoren, of later uit de kerogeen-achtige moleculen gevormd zijn (eerder gevonden op dezelfde plek op Mars) via nog ongekende chemische processen. Of zijn ze misschien afkomstig van de rover zelf, bijvoorbeeld van smeermiddelen op de boorkop? Dat laatste hebben de NASA wetenschappers wel kunnen uitsluiten via uitgebreide proeven op de kopie van SAM in hun eigen labo.
Maar het toont wel aan dat bodemstalen van Mars zeer veel potentie hebben om sporen van (fossiel) leven te vinden als die er zijn, mochten we betere onderzoekstechnieken kunnen toepassen. Met andere woorden: we kijken enorm uit naar de stalen die naar de Aarde gestuurd worden begin jaren 30 via de Mars Sample Return missie van NASA en ESA samen. Dan zouden er wel eens echt antwoorden kunnen komen op de vraag of er ooit leven is geweest op Mars.