Afbeelding in de hoofding: ‘Artist impression’ van een hydrothermale bron op de bodem van de oceaan van de maan Europa. Bron: NASA images-assets.nasa.gov/image/PIA26438/PIA26438~orig.jpg
Wanneer ik biologie studeerde aan de Gentse universiteit in de jaren 1993 tot 1998 kwam de oorsprong van het leven op Aarde nauwelijks aan bod. Dat kwam omdat er eigenlijk geen enkele hypothese bestond die bevredigende verklaringen gaf of een goede onderbouwing had. Vanwege de oudere en beroemde Urey-Miller experimenten (halfweg 20ste eeuw!) sprak men nog altijd over de zogenaamde ‘oersoep’: een zee die spontaan zou verrijkt zijn met organische bouwstenen. Maar dit gaf eigenlijk geen enkele verklaring over de mogelijkheid voor het ontstaan van leven. Er waren nog alternatieve hypothesen, zoals bijvoorbeeld de ‘warme kleine poel’ van Darwin, getijdenpoelen langs de kusten, langzame concentratie onder het ijs, of het idee dat leven op een andere planeet ontstaan was (die we niet goed kennen) en via meteorieten naar de Aarde kwam.
De hypothese over het ontstaan van leven in de White smoker structuren is veel jonger. Hoewel die dus tot hiertoe minder lang onderzocht kon worden, is dit momenteel veruit de beste hypothese die we kennen. Het is de enige die meer verklaringen geeft over de huidige essentiële kenmerken van leven, en de wetenschappelijke onderbouwing ervan staat nu al veel verder dan eender welke andere hypothese. Toch moeten we eerlijkheidshalve erbij vermelden dat deze hypothese zeker nog niet definitief is bevestigd met wetenschappelijk bewijs.
We zullen ons verder in de cursus dus wel afvragen of zulke white smoker structuren ook elders dan op Aarde zou bestaan. Dit komt zeker nog aan bod in de hoofdstukken over Mars en de ijsmanen. Al bij al heb je geen bijzondere planeetkenmerken nodig om deze structuren te vormen: een oceaan, vulkanische activiteit op de oceaanbodem, olivijn en ijzersulfiden, en veel CO2. Dit zijn ingrediënten die eigenlijk zeer algemeen zijn op gesteenteplaneten en manen. Vermoedelijk niet alleen in ons Zonnestelsel, maar ook in planetenstelsels rond andere sterren. Dit doet dus sterk vermoeden dat leven wel eens op oneindig veel plaatsen in het heelal zou kunnen ontstaan. Let wel, dit idee is gebaseerd op sterke aanwijzingen, voorlopig nog niet op harde bewijzen.